Herstellen na narcistisch misbruik kan een uitdagend en soms ontroerend proces zijn, maar met de juiste aanpak kun je sterker uit deze ervaring komen. Hier is een praktische checklist met stappen en ideeën om je te helpen je veerkracht te behouden en een gezonde, stabiele toekomst op te bouwen.

Het is niet gemakkelijk om een narcist los te laten. Dat weet ik uit ervaring. Je moet je eigen weg er in zien te vinden, doen wat bij jou past, ook al krijg je misschien andere adviezen. Elke situatie is anders. Vaak wordt aangeraden (bijna geëist) dat je alle contact verbreekt maar dat kan soms domweg niet. Omdat de narcist je ex is waarmee je kinderen hebt. Of een ouder of je kind waarmee je de band niet volledig wilt verbreken. Doe wat goed is voor jou!
Andere dingen die het loslaten zo moeilijk maken zijn onder andere:

• Je houdt nog van de narcist (lees ook mijn artikel Hechten aan je narcist)
• Je hebt last van het Stockholmsyndroom
• Je hebt medelijden
• Je voelt je schuldig
• Je bent gewend dat de narcist het middelpunt van je leven is
• Je weet niet meer hoe je zonder de narcist moet leven
• Je hoopt eigenlijk toch nog stiekem dat het goed komt
• Je bent bang dat de narcist je iets aandoet
• Je familie vindt het raar dat je die leukerd laat lopen
• Je twijfelt of je er wel goed aan doet. Moet je het niet nog één keer proberen?

---

Mijn belangrijkste advies is: Neem de tijd. Sta jezelf toe te voelen en te ervaren wat goed voor je is. Maak je een fout? Begin opnieuw, ga gewoon verder. Het kan maanden, zelfs jaren duren voor je weer een beetje je oude zelf bent en de narcist kunt loslaten. Misschien kan je hem/haar nooit loslaten. In dat geval kan je een manier vinden om ermee te leven die acceptabel is voor jou.

1. Stel grenzen en respecteer ze

• Stel duidelijke grenzen voor jezelf en voor anderen, zowel fysiek als emotioneel. Dit betekent dat je niet toelaat dat mensen over je grenzen heen gaan of je opnieuw kwetsen. Het is belangrijk dat je haalbare grenzen stelt.
  
  Zo las en hoorde ik overal dat ik definitief moest breken, maar dat kon ik niet. Het lukte me niet. Ik nam Joost niet terug, maar kon ook niet zonder contact. Toen ik dat voor mezelf onder ogen kon zien, na twee jaar, kon ik er iets mee. Ik ben toen begonnen met Joost-loze periodes verlengen. Vandaag bel ik niet. Vandaag én morgen bel ik niet. Ik bel een hele week niet. Ik reageer op een appje pas na een uur, niet direct (zoals altijd van me werd verwacht). Ik reageer helemaal niet op een appje als ik het een storend bericht vind. Ik blokkeer Joost een uur, een dag, een week.
  Nu, na bijna 10 jaar heb ik nog contact met Joost. Maar alleen als ik er zin in heb, als het mij iets geeft. Ik bel hem als ik over mijn werk wil sparren, me verveel (en dat is zelden) of als er iets over onze zoon moet worden besproken. Het bevalt me prima zo. Dit past bij me.

2. Zorg goed voor jezelf

• Geef prioriteit aan zelfzorg: Dit omvat een gezonde balans van voldoende slaap, gezond eten, lichaamsbeweging en ontspanning. Het zal raar voelen om jezelf zo in het middelpunt te zetten maar als je er aan gewend bent, is het heerlijk.
• Houd een dagboek bij om je gedachten en gevoelens te uiten. Dit kan helpen om je emoties te begrijpen en je vooruitgang bij te houden. Dit is alleen leuk voor mensen die daar plezier in hebben. Misschien houd je niet van schrijven. Ga lekker wandelen, of zingen.
• Zoek professionele hulp als dat nodig is, zoals therapie of coaching, om je te ondersteunen in je genezing. Zorg dan wel voor een geschikte therapeut. Helaas is hulp vaak ook duur en kan je het niet betalen. Er zijn heel veel boeken te vinden over narcisme, waaronder het mijne. Lees die boeken, het helpt om je situatie te begrijpen en het is helend te ervaren dat je niet de enige bent.

3. Omring jezelf met positieve invloeden

• Vermijd negatieve mensen die je energie aftappen of hernieuwde gevoelens van twijfel zaaien. Waarschijnlijk ben je doodmoe, weken, maanden, zelfs jaren moe. Houd de kostbare energie die je hebt lekker voor jezelf.
• Omring jezelf met steunende vrienden en familie die je motiveren en steunen in je herstel. Als je die hebt want lang niet iedereen heeft na een relatie met een narcist nog vrienden over. Ook met familieleden zijn vaak problemen ontstaan. Of je kan niet goed uitleggen wat er is gebeurd, ze begrijpen je niet. Het is ook niet altijd nodig om over je problemen te praten. Ga met mensen die je niet begrijpen gewoon iets gezelligs doen en praat met vrienden die je wel aanvoelen.
• Zoek lotgenoten-groepen waarin je ervaringen kunt delen en steun kunt vinden bij mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Als dit bij je past natuurlijk.

4. Blijf actief en betrokken

• Neem deel aan activiteiten die je vreugde geven en je helpen je talenten en vaardigheden opnieuw te ontdekken, mits je daarvoor de energie hebt. Ben je nog te moe? Een tijdje thuis, alleen, met een goed boek, een warm bad, goed eten, je favoriete tv-programma’s is ook prima.
• Streef naar een gevoel van controle in je dagelijks leven door kleine doelen te stellen en te behalen. Kijk vooral om je heen naar alles wat je nog hebt. De ruimte, de vrijheid! Doe er iets mee. Nieuw schilderij aan de muur, schilder je trap, koop plantjes voor je tuin, fiets naar een andere wijk om te wandelen. Doe lekker waar jij zin in hebt. Eindelijk.
• Leer nieuwe dingen die je interesses en passies aanwakkeren, of het nu gaat om sporten, hobby’s, of een nieuwe studie. Waarschijnlijk ontdek je ook allerlei leuke dingen van vroeger, maar die je was vergeten omdat alles altijd om de narcist draaide. Ga (weer) lekker tekenen, skeeleren, piano spelen of rozen kweken.

5. Herken en los negatieve gedachten op

• Let op negatieve gedachten en vervang ze door positieve affirmaties. Bijvoorbeeld: “Ik ben sterk”, “Ik ben waardig” en “Ik verdien respect”. Omgang met een narcist, zeker als het je partner was, heeft je waarschijnlijk onzeker gemaakt. Je was niet meer knap, slim, snel, behendig, een goede kok, een leuke moeder… Ontdek dat je dat wél bent door in de spiegel te kijken en te zien wie je werkelijk bent.
• Werk aan het verbeteren van je zelfbeeld door je successen en overwinningen te erkennen, hoe klein ze ook lijken. Jezelf belonen kan op allerlei manieren. Een ijsje kopen, een nieuw kledingstuk. Wil je geen geld uitgeven dan kan je lekker dansen op je favoriete muziek, een oude vriendin bellen, lekker warm douchen, een hele avond op de bank hangen, heel laat gaan slapen, overdag slapen, de vaat laten staan… Je mag alles doen, jij bent de baas.

6. Verlies de toekomst niet uit het oog

• Visualiseer een positieve toekomst waarin je gelukkig en vervuld bent.
• Streef naar persoonlijke groei en ontwikkeling. Zoek naar mogelijkheden om je zelfvertrouwen op te bouwen en nieuwe doelen te stellen.
• Blijf hoopvol en gericht op de toekomst, in plaats van in het verleden te blijven hangen. Nadenken over alles wat er is gebeurd hoort er wel bij. Verzet je niet. Denk na, herbeleef, en ga dan weer iets anders doen.

7. Wees geduldig met jezelf

Zoals ik hiervoor al zei loskomen kan heel veel tijd kosten. Mij kostte het jaren voordat ik er überhaupt aan begon. Achteraf was ik de eerste jaren, zeker wel drie, alleen maar met de narcist bezig en niet met mezelf. Dat kwam daarna en duurde ook nog jaren. Wees dus geduldig met jezelf. Het komt goed.

---

Deze checklist biedt handvatten om jezelf te versterken en te ondersteunen tijdens het herstelproces na narcistisch misbruik. Het is een stap-voor-stap benadering om een gezonde, evenwichtige levensstijl te ontwikkelen waarin je in staat bent om te genezen, te groeien en te gedijen.