Joost deed mij al heel vroeg in onze relatie denken aan een goudvis die rondzwemt in een kom. Destijds had ik geen idee waarom dat was, ik legde de link niet. Dat kwam pas jaren later. Het was dus puur een gedachte op zielsniveau (als dat zo heet). Iets dat ik voelde en begreep, maar niet in woorden of gedachten kon uitdrukken.

Wat betekent de goudvis

Een vis die in een kom rondzwemt leeft in een kleine wereld. Omdat de kom van glas is, kan hij wel een glimp van de wereld daarbuiten opvangen. Een wereld die vele malen groter is dan de kom, oneindig veel groter. Kennelijk heb ik al heel vroeg in de relatie gevoeld dat Joost in een ernstig beperkte wereld leefde.

De beperkte wereld van de narcist

In de wereld van de narcist draait alles om het eigen ego. Het eigen ik. Hij of zij heeft weinig tot geen inlevingsvermogen, leervermogen en (zelf)reflectie. Er zijn geen echt diepe banden met anderen. Een narcist houdt van niemand, of alleen een klein beetje, en dan altijd nog in relatie tot zichzelf. Een narcist kan volgens mij alleen van iemand houden om een bepaalde reden; bijvoorbeeld omdat die persoon goed kan koken of naaien, geld heeft of iets anders dat de narcist kan gebruiken. Dat ‘houden van’ is dus gebonden aan voorwaarden.

De wereld van de narcist moet heel kaal zijn. Dor, droog. Toen ik me dat ging realiseren, in de loop der jaren, verwonderde me dat maar ik vond het ook zielig. Wat mist een narcist ontzettend veel. Eigenlijk alles wat er toe doet in het leven.

De wereld buiten de kom

De vis ziet de wereld buiten de kom wel. Hij vangt er een glimp van op en ziet dat daar allerlei andere vissen zwemmen. Heel veel vissen! Hij wil ook buiten de kom zwemmen. Maar hoe? De goudvis kan de kom niet uit, maar hij kan wel doen alsof door dicht bij de rand te zwemmen. Daar ontmoet hij ook andere vissen en die hoort hij uit. Hij luistert hen af en praat met hen. Hij ontfutselt hen van alles: informatie over mededogen, respect, inlevingsvermogen, liefde, kennis van en over allerlei onderwerpen en in het geval van Joost informatie over kunst.

De goudvis pronkt met de verkregen kennis. Als er een vis langs de kom zwemt die schildert, dan roept de goudvis van alles over schilderkunst. De passant is geïnteresseerd maar merkt al snel dat de goudvis alleen oppervlakkige kennis heeft. Zo vergaat het ook de musici die langs zwemmen, de klimaatkenners, de sterrenkundigen, de artsen.

Joost en zijn ‘lezingen’

Joost maakte er een gewoonte van teksten te schrijven en rond te sturen. Zo’n tekst had wel iets van een Bijbeltekst of een pagina uit een zelfhulpboek. Er stonden allemaal tips in hoe je anderen moet behandelen: respectvol, aandacht geven, empathie tonen, goed luisteren, er zijn voor de ander, vooral geven en weinig nemen etc. Ik begreep daar in eerste instantie ook niets van. Hoe kon het dat Joost precies wist hoe het moest maar zelf tegengesteld handelde? Het was me een raadsel en maakte me vaak ook ontzettend boos en verward.

Joost had het wel gehoord, gelezen en geleerd. Hij wist het wel maar alleen van de buitenkant. Muziek luisteren is niet hetzelfde als muziek maken. Een schilderij bekijken is niet hetzelfde als een schilderij maken. Een beeldhouwwerk in je tuin zetten is niet hetzelfde als beeldhouwen. Opschrijven hoe je liefdevol kunt zijn is niet hetzelfde als liefdevol zijn.