Het Stockholmsyndroom kan ontstaan in langdurige relaties waar sprake is van manipulatie, emotioneel misbruik, of een ongelijkwaardige machtsdynamiek. Het begrip van dit syndroom kan helpen om te herkennen of je zelf in zo’n relatie verkeert en welke signalen kunnen wijzen op het Stockholmsyndroom. In dit artikel bespreken we hoe je het Stockholmsyndroom kunt herkennen in je eigen relatie, wat de kenmerken zijn en welke stappen je kunt nemen als je denkt dat je hiermee te maken hebt.

Wat is het Stockholmsyndroom?

Het Stockholmsyndroom is een psychologisch verschijnsel dat zich kan voordoen wanneer een slachtoffer van langdurige manipulatie of misbruik, zoals ontvoering of emotionele mishandeling, emotioneel gehecht raakt aan zijn of haar belager. Dit kan leiden tot loyaliteit, begrip en zelfs liefde voor de persoon die hen schade toebrengt. Het slachtoffer kan de dader verdedigen, loyaliteit tonen en zelfs een mate van empathie ontwikkelen voor diens gedrag. Dit syndroom ontstaat vaak als reactie op langdurige stress en afhankelijkheid, waar het slachtoffer zich probeert te beschermen door een emotionele band te ontwikkelen met de dader.

Hoe herken je het Stockholmsyndroom in je eigen relatie?

Het herkennen van het Stockholmsyndroom in je eigen relatie kan moeilijk zijn, vooral als je diep emotioneel verbonden bent met de dader. Toch zijn er verschillende signalen en gedragingen die kunnen wijzen op de aanwezigheid van dit syndroom. Hieronder staan enkele veelvoorkomende kenmerken en gedragingen die je kunt observeren:

1. Loyaliteit en identificatie met de dader:

• Je verdedigt vaak de dader, zelfs als deze schadelijk gedrag vertoont.
• Je rationaliseert zijn of haar acties, door te denken dat ze beter zijn dan ze zich gedragen, of dat ze ‘beter’ kunnen worden in de toekomst.
• Je hebt een sterk gevoel van loyaliteit tegenover de dader, ook al ben je vaak gekwetst door hun gedrag.

2. Verwarring over werkelijkheid en eigen gevoelens:

• Je voelt je vaak verwart over wat echt is en wat niet. De dader kan belangrijke feiten ontkennen of manipuleren, waardoor je twijfelt aan je eigen waarnemingen en gevoelens.
• Je hebt moeite met het maken van beslissingen en kunt je emoties niet goed uiten of begrijpen.
• Er is een constante twijfel over je eigen gedachten en gevoelens, wat bijdraagt aan een onzeker en angstig gevoel.

3. Angst voor afwijzing of verlies:

• Je bent bang dat het beëindigen van de relatie je verder in eenzaamheid zou doen belanden, of dat je geen ander zou vinden die je begrijpt.
• Je blijft hopen op verandering in de dader, zelfs wanneer de kans op verbetering klein is.
• De gedachte om de relatie te beëindigen roept angst op voor verlies van veiligheid, stabiliteit of zelfs bescherming.

4. Emotionele afhankelijkheid:

• Je voelt je afhankelijk van de dader voor bevestiging, goedkeuring of zelfs liefde, en hebt moeite om zonder deze ‘hulp’ verder te gaan.
• Je cijfert jezelf vaak weg om de dader te plezieren, ondanks dat het schadelijk is voor je eigen welzijn.
• Er is een sterke neiging om de dader tevreden te houden, zelfs ten koste van je eigen behoeften en verlangens.

5. Cognitieve dissonantie:

• Je hebt conflicterende gevoelens en gedachten over de dader, waarbij je soms goede eigenschappen kunt zien, ondanks diens gewelddadige of manipulatieve gedrag.
• De dader wisselt vaak tussen liefdevolle gebaren en schadelijk gedrag, wat bijdraagt aan verwarring en identificatie met de dader.

Wat te doen als je het Stockholmsyndroom herkent?

Als je vermoedt dat je het Stockholmsyndroom ervaart in je relatie, is het belangrijk om stappen te zetten naar herstel en bescherming van jezelf. Hier zijn enkele belangrijke overwegingen en acties die je kunt nemen:

1. Herken en accepteer de situatie:
   Het eerste wat je kunt doen, is de situatie erkennen. Dit kan moeilijk zijn, vooral als je emotioneel verbonden bent met de dader, maar het erkennen van de werkelijkheid is een belangrijke stap naar herstel. Durf toe te geven dat er een probleem is en dat je niet alleen verantwoordelijk bent voor de toestand van de relatie.
2. Zoek hulp:
   Zoek professionele hulp, zoals een therapeut of coach, die je kan helpen om de dynamieken in de relatie te begrijpen en te leren omgaan met de impact van het Stockholmsyndroom. Een therapeut kan je ondersteunen bij het formuleren van een plan om afstand te nemen van de dader en een gezondere toekomst op te bouwen.
3. Blijf uit de buurt van de dader:
   Probeer, indien mogelijk, fysiek of emotioneel afstand te nemen van de dader. Dit kan betekenen dat je tijd doorbrengt met ondersteunende vrienden en familie, of dat je een veilige plek vindt om naartoe te gaan waar je bescherming en steun kunt krijgen.
4. Focus op je eigen behoeften en welzijn:
   Begin met het opbouwen van je eigen zelfvertrouwen en identificeer wat je gelukkig maakt. Stel grenzen voor jezelf en zorg ervoor dat je ruimte neemt om emotionele wonden te helen. Dit kan ook betekenen dat je leert nee te zeggen en je eigen grenzen te respecteren, zonder bang te zijn voor afwijzing.
5. Leer over gezonde relaties:
   Educatie over gezonde relaties en wat ze zouden moeten inhouden, kan helpen om een realistischer beeld te vormen van wat liefde en verbinding betekenen. Dit kan je helpen om realistische verwachtingen te stellen en te begrijpen wat je werkelijk nodig hebt van een relatie.

Herkennen van het Stockholmsyndroom in je eigen relatie kan een moeilijke en verwarrende ervaring zijn, maar het is een cruciale eerste stap naar herstel. Het is belangrijk om professionele hulp te zoeken en jezelf de ruimte te geven om te genezen en stappen te zetten naar een gezondere toekomst.