Het Stockholmsyndroom: een diepgaande blik

Het Stockholmsyndroom is een fascinerend en vaak onbegrepen psychologisch fenomeen. Het verwijst naar een toestand waarin een slachtoffer positieve gevoelens ontwikkelt voor de persoon die hen gevangenhoudt of misbruikt. In deze blog bespreken we wat het Stockholmsyndroom is, hoe het ontstaat en hoe het samenhangt met narcisme.

Wat is het Stockholmsyndroom?

Het Stockholmsyndroom kreeg zijn naam na een bankoverval in Stockholm in 1973. Tijdens een gijzeling van zes dagen ontwikkelden de gegijzelden een emotionele band met hun gijzelnemers. Deze paradoxale reactie verbaasde zowel de autoriteiten als de psychologen die betrokken waren bij de zaak.

Bij het Stockholmsyndroom ervaart het slachtoffer:

• Sympathie voor de dader: Ze zien de dader vaak als een beschermer in plaats van een bedreiging.
• Afwijzing van hulp van buitenaf: Het slachtoffer kan wantrouwend zijn tegenover mensen die hen proberen te redden.
• Zelfverwijt: Ze geven zichzelf de schuld van de situatie en rechtvaardigen het gedrag van de dader.

Hoe ontstaat het Stockholmsyndroom?

Het Stockholmsyndroom ontstaat vaak in situaties van extreme stress en afhankelijkheid. Dit kan gebeuren in situaties zoals gijzelingen, ontvoeringen, of zelfs in giftige relaties. Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan het ontstaan van het syndroom:

1. Angst en controle: Het slachtoffer ervaart intense angst en is volledig afhankelijk van de dader.
2. Isolatie: Het slachtoffer heeft geen contact met de buitenwereld en is aangewezen op de dader.
3. Tijdelijke vriendelijkheid: Als de dader kleine gebaren van vriendelijkheid toont, kan dit een diepgaande impact hebben op het slachtoffer.
4. Overlevingsmechanisme: Door een emotionele band te ontwikkelen, probeert het slachtoffer de situatie draaglijker te maken.

Stockholmsyndroom en narcisme

Het Stockholm syndroom komt vaak voor in relaties met narcisten. Narcistische partners kunnen hun slachtoffer manipuleren, isoleren en afhankelijk maken. Het slachtoffer raakt gevangen in een cyclus van misbruik en verzoening, waarbij de momenten van vriendelijkheid en aandacht verwarring zaaien.

Gelijkenissen met narcistische relaties:

1. Manipulatie: De narcist gebruikt charmante of liefdevolle momenten om controle te behouden.
2. Gaslighting: Het slachtoffer wordt aan zichzelf laten twijfelen, waardoor ze meer op de narcist gaan vertrouwen.
3. Emotionele afhankelijkheid: Het slachtoffer voelt zich emotioneel afhankelijk van de narcist, ondanks het misbruik.

Hulp bij het Stockholmsyndroom

Het doorbreken van het Stockholmsyndroom is een complex proces dat geduld en professionele ondersteuning vereist. Hier zijn enkele stappen die kunnen helpen:

1. Bewustwording: Het erkennen van de situatie is de eerste stap naar herstel.
2. Zoek steun: Praat met een therapeut of sluit je aan bij een lotgenotengroep.
3. Herstel zelfvertrouwen: Werk aan je eigenwaarde en herontdek je persoonlijke kracht.
4. Grenzen stellen: Leer hoe je gezonde grenzen kunt stellen en bewaken in toekomstige relaties.

Conclusie

Het Stockholmsyndroom laat zien hoe sterk de menselijke geest zich kan aanpassen aan extreme omstandigheden. Hoewel het een overlevingsmechanisme is, kan het ook schadelijke gevolgen hebben. Door het fenomeen te begrijpen en hulp te zoeken, kunnen slachtoffers herstellen en weer grip krijgen op hun leven. Het is belangrijk om te weten dat je niet alleen bent en dat er altijd hulp beschikbaar is.

Traumaband

Het Stockholmsyndroom is een vorm van een traumaband: een band die ontstaat tussen dader en slachtoffer. Vaak wordt gedacht aan gijzelaar en gegijzelde maar een soortgelijke band kan ook ontstaan tussen een narcist en zijn (of haar) slachtoffer.

Mijn boek Verstrikt gaat over de band tussen een narcist (Joost) en zijn partner Carla. Een dergelijke band is niet gebaseerd op liefde en vertrouwen maar op pijn, verdriet en mishandeling. Het Stockholmsyndroom speelt hierin ook een rol: niet boos kunnen zijn en/of blijven op degene die je mishandelt (de narcist) omdat dit tot te diepe gevoelens van schuld leidt. Het is een ingewikkeld proces dat ik op deze website ook met voorbeelden zal trachten uit te leggen.

Lijntjes met het verleden

Mensen die een relatie aangaan met een narcist, hebben vaak in het verleden al een relatie met een narcist gehad. Vaak een van de ouders. Zij zijn het ‘gewend’ te worden misbruikt en mishandeld en vinden vaak herkenning in dergelijke situaties. Hoe dit vreemde samenspel werkt, komt ook aan de orde in volgende artikelen.