Als je aan narcisme denkt, denk je misschien aan volwassenen die arrogant, egocentrisch of manipulatief zijn. Maar kunnen kinderen ook narcistisch gedrag vertonen? En zo ja, betekent dat dat ze later een narcistische persoonlijkheidsstoornis zullen ontwikkelen? In dit artikel kijken we naar hoe narcisme zich kan uiten bij kinderen, wat de oorzaken kunnen zijn en hoe ouders en opvoeders hiermee om kunnen gaan.
Wat is narcisme bij kinderen?
Bij kinderen kan narcistisch gedrag zich uiten in bijvoorbeeld:
- Een opgeblazen gevoel van eigenwaarde: Ze kunnen denken dat ze beter zijn dan anderen.
- Gebrek aan empathie: Ze hebben moeite om zich in te leven in de gevoelens van anderen.
- Drang naar bewondering: Ze willen constant aandacht en waardering van ouders, leraren of vrienden.
- Moeite met kritiek: Ze kunnen overdreven reageren op kritiek of falen.
Dit gedrag kan opvallen, maar betekent niet automatisch dat een kind een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft. Kinderen doorlopen namelijk verschillende ontwikkelingsfasen waarin egocentrisch gedrag normaal is.
Wat veroorzaakt narcistisch gedrag bij kinderen?
Narcistisch gedrag bij kinderen kan door verschillende factoren worden beïnvloed:
- Opvoeding: Ouders die hun kind overladen met lof of juist overkritisch zijn, kunnen bijdragen aan narcistisch gedrag. Bijvoorbeeld:
- Overmatige bewondering: Het kind krijgt het idee dat het speciaal en beter is dan anderen.
- Gebrek aan waardering: Het kind kan zichzelf opblazen als compensatie voor een gebrek aan liefde of erkenning.
- Omgevingsfactoren: Een competitieve schoolomgeving of sociale media kunnen kinderen leren dat ze zichzelf voortdurend moeten bewijzen.
- Aangeboren temperament: Sommige kinderen hebben van nature een sterkere drang om in het middelpunt van de aandacht te staan.
- Onvervulde emotionele behoeften: Kinderen die zich emotioneel onveilig voelen, kunnen narcistisch gedrag ontwikkelen als een manier om zichzelf te beschermen.
Is het narcisme of gewoon een fase?
Bij jonge kinderen is het normaal om egocentrisch te zijn. Een peuter denkt bijvoorbeeld dat de wereld om hem of haar draait. Dit hoort bij de normale ontwikkeling en betekent niet dat een kind narcistisch is.
Narcisme wordt pas zorgelijk als het gedrag aanhoudt naarmate het kind ouder wordt en relaties met anderen verstoort. Als een tiener bijvoorbeeld voortdurend anderen kleineert om zichzelf beter te voelen, kan dit een rode vlag zijn.
Hoe ga je om met narcistisch gedrag bij kinderen?
Ouders en opvoeders kunnen helpen om narcistisch gedrag bij kinderen te beperken door:
- Gezonde grenzen te stellen: Leer kinderen dat niet alles om hen draait en dat anderen ook behoeften hebben.
- Empathie te stimuleren: Moedig kinderen aan om na te denken over hoe hun gedrag anderen beïnvloedt.
- Evenwichtige lof te geven: Geef erkenning voor prestaties, maar benadruk ook het belang van inspanning en samenwerking.
- Een veilige omgeving te bieden: Zorg dat het kind zich geliefd voelt, ongeacht prestaties of gedrag.
- Voorbeeldgedrag te tonen: Laat zien hoe je op een respectvolle manier met anderen omgaat en empathie toont.
Kunnen kinderen ‘uitgroeien’ uit narcistisch gedrag?
Veel kinderen die narcistisch gedrag vertonen, groeien hier vanzelf uit. Naarmate ze ouder worden, ontwikkelen ze meer empathie en leren ze om rekening te houden met anderen. Toch is het belangrijk om alert te blijven als dit gedrag extreem is of aanhoudt, omdat het in sommige gevallen kan wijzen op onderliggende problemen.
Wanneer het gedrag zorgwekkend blijft, kan professionele hulp van een psycholoog of therapeut waardevol zijn om te begrijpen wat het kind nodig heeft en hoe je het beste kunt ondersteunen.
Conclusie
Kinderen kunnen narcistisch gedrag vertonen, maar dit betekent niet altijd dat ze een narcistische persoonlijkheidsstoornis zullen ontwikkelen. Veel gedrag hoort bij normale ontwikkelingsfasen. Ouders en opvoeders spelen een cruciale rol in het begeleiden van kinderen en het aanleren van gezonde relaties met anderen. Door empathie te stimuleren en gezonde grenzen te stellen, kunnen we kinderen helpen een evenwichtig zelfbeeld te ontwikkelen.
Carla van Zweden 