Narcisme en psychopathie zijn twee persoonlijkheidskenmerken die vaak met elkaar worden verward. Beide termen worden geassocieerd met manipulatie, een gebrek aan empathie, en problematisch gedrag in relaties. Toch zijn er belangrijke verschillen tussen de twee. In dit artikel leggen we uit wat narcisme en psychopathie inhouden, waarin ze overlappen en hoe ze van elkaar verschillen.
Wat is narcisme?
Narcisme verwijst naar een persoonlijkheidstrek die wordt gekenmerkt door:
- Een opgeblazen gevoel van eigenwaarde: Narcisten hebben een sterke behoefte aan bewondering en voelen zich vaak superieur aan anderen.
- Een gebrek aan empathie: Ze hebben moeite om zich in anderen in te leven en plaatsen hun eigen behoeften voorop.
- Overgevoeligheid voor kritiek: Hoewel ze zelfverzekerd lijken, kunnen ze slecht omgaan met negatieve feedback.
- Manipulatief gedrag: Narcisten gebruiken anderen vaak om hun eigen doelen te bereiken.
Er zijn verschillende soorten narcisme, waaronder openlijk narcisme (extravagant en arrogant) en verborgen narcisme (kwetsbaar en introvert).
Narcistische trekken kunnen variëren van mild tot ernstig. In extreme gevallen kan sprake zijn van een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS), die officieel wordt gediagnosticeerd op basis van specifieke criteria.
Wat is psychopathie?
Psychopathie is een ernstiger en complexere persoonlijkheidsstoornis, vaak geassocieerd met antisociaal en crimineel gedrag. De belangrijkste kenmerken van psychopathie zijn:
- Gebrek aan emotionele betrokkenheid: Psychopaten voelen geen diepe emoties zoals schuld, spijt of liefde.
- Manipulatie en bedrog: Ze gebruiken anderen zonder enige wroeging of gewetenswroeging.
- Impulsiviteit: Psychopaten nemen vaak risico’s zonder na te denken over de gevolgen.
- Koude berekening: Ze zijn extreem strategisch en manipulatief, en hebben geen last van schuldgevoelens.
Psychopathie wordt vaak geassocieerd met een ernstige mate van antisociale persoonlijkheidsstoornis (APS) en komt minder vaak voor dan narcisme.
Overeenkomsten tussen narcisme en psychopathie
Hoewel narcisme en psychopathie verschillende stoornissen zijn, zijn er enkele overlappen:
- Gebrek aan empathie: Beide hebben moeite met het begrijpen en delen van de gevoelens van anderen.
- Manipulatie: Zowel narcisten als psychopaten gebruiken anderen voor eigen gewin.
- Charmant gedrag: Beide kunnen charismatisch en overtuigend overkomen, vooral in het begin van een relatie.
- Gevoel van superioriteit: Beiden zien zichzelf vaak als beter dan anderen.
De belangrijkste verschillen
- Emoties en schuldgevoelens: Narcisten ervaren soms schuld of spijt, vooral als hun imago wordt aangetast. Psychopaten daarentegen voelen vrijwel geen schuld of emotionele betrokkenheid.
- Sociale relaties: Narcisten willen bewondering en aandacht van anderen. Psychopaten zijn minder geïnteresseerd in sociale goedkeuring; hun doel is meestal controle of persoonlijk gewin.
- Impulsiviteit: Psychopaten handelen vaak impulsief en nemen roekeloze beslissingen, terwijl narcisten meer berekend kunnen zijn om hun imago te beschermen.
- Motivatie: Narcisten zoeken bewondering en validatie; psychopaten zoeken macht en controle, ongeacht de schade die ze anderen toebrengen.
- Mate van gewetenloosheid: Bij psychopathie ontbreekt een geweten volledig, terwijl narcisten enigszins gevoelig kunnen zijn voor sociale normen en hun imago.
Kun je met beide omgaan in relaties?
Relaties met narcisten en psychopaten kunnen erg uitdagend zijn. Narcisten kunnen manipulatief en controlerend zijn, maar zoeken vaak ook goedkeuring en aandacht, wat hen enigszins voorspelbaar maakt. Psychopaten daarentegen hebben een groter potentieel voor emotionele of zelfs fysieke schade, omdat ze niets voelen en grenzen zonder aarzeling overschrijden.
Hoe herken je ze?
Hier zijn enkele signalen om narcisten en psychopaten te herkennen:
- Narcisme: Ze zijn overdreven gefocust op hun uiterlijk of prestaties, praten veel over zichzelf, en raken snel boos als ze worden bekritiseerd.
- Psychopathie: Ze lijken charmant, maar ook kil en onvoorspelbaar. Ze kunnen makkelijk liegen, zijn impulsief en tonen geen emoties bij serieuze gebeurtenissen.
Conclusie
Hoewel narcisme en psychopathie op sommige punten overlappen, zijn er duidelijke verschillen in de mate van empathie, emotionele betrokkenheid en intentie. Begrijpen wat deze verschillen zijn, kan helpen om ze te herkennen en beter om te gaan met mensen die deze eigenschappen vertonen. In beide gevallen is het belangrijk om je eigen grenzen te bewaken en, indien nodig, professionele hulp te zoeken.
Carla van Zweden 