Het lijkt wel of je er steeds vaker over hoort, over narcisme. Het kan ook zijn dat je zelf te maken hebt, of hebt gehad met narcisme. Wat betekent het precies? Narcisme gaat over iemand die erg met zichzelf bezig is. Met jezelf bezig zijn is natuurlijk normaal en ook ‘gezond’, maar bij sommige mensen gaat het veel verder. Zij hebben een narcistische persoonlijkheidsstoornis. In dit blog leggen we uit wat narcisme is, welke kenmerken erbij horen en waarom het belangrijk is om er meer over te weten.

Wat is narcisme?

Narcisme komt van het verhaal van Narcissus, een figuur uit de Griekse mythologie. Hij was zo verliefd op zijn eigen spiegelbeeld dat hij niets anders meer zag. Tegenwoordig gebruiken we het woord narcisme om iemand te beschrijven die heel erg gefocust is op zichzelf.

Iemand die narcistisch is, vindt zichzelf vaak beter dan anderen. Ze hebben veel aandacht nodig en willen graag bewonderd worden. Dit kan in lichte mate voorkomen, maar bij sommige mensen is het een stoornis. Dat is de narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS). Zo’n stoornis heeft veel invloed op anderen en het kan heel moeilijk, zelfs schadelijk, zijn om met iemand te leven of om te gaan die NPS heeft. Zeker als dat je ouder of partner is.

Kenmerken van narcisme

Hoe herken je narcisme? Hieronder staan een paar belangrijke kenmerken:

1. Overdreven gevoel van belangrijkheid: Narcisten vinden zichzelf heel speciaal. Ze denken dat ze beter, slimmer of belangrijker zijn dan anderen. Vaak willen ze dat andere mensen dit ook zien. Sommige narcisten denken werkelijk overal verstand van te hebben. Ze weten het vaak beter dan de dokter, tandarts, geoloog, rechter of de minister.
2. Behoefte aan bewondering: Narcisten willen graag dat mensen naar hen opkijken. Ze zoeken constant aandacht en bevestiging. Als het niet lukt op een positieve manier, met succes dus, dan zoeken ze in het negatieve door te schreeuwen en ruzie te maken, zodat ze alsnog de aandacht krijgen waar ze naar hunkeren.
3. Gebrek aan empathie: Empathie betekent dat je je kunt inleven in anderen. Narcisten vinden het vaak moeilijk om rekening te houden met wat andere mensen voelen of nodig hebben. De ander wordt door hen gezien als ‘minder’ en daardoor zijn hun gevoelens, gedachten, bezigheden ook ‘minder’ en het niet waard om aandacht aan te besteden.
4. Manipulatie: Narcisten gebruiken soms anderen om hun eigen doelen te bereiken. Dit kan door leugens te vertellen of situaties naar hun hand te zetten.
5. Gevoelig voor kritiek: Hoewel narcisten vaak heel zelfverzekerd lijken, kunnen ze slecht omgaan met kritiek. Ze voelen zich snel aangevallen of gekwetst. Er zijn ook narcisten die zich totaal niets aantrekken van kritiek. Ze horen het gewoon niet en doen er zeker niets mee. Narcisten hebben geen enkel besef van zelfreflectie en leren dus niets bij, tenzij oppervlakkig.
6. Jaloezie en afgunst: Narcisten kunnen jaloers zijn op anderen die succes hebben. Ze vinden dat zij dat succes zelf verdienen. Mensen die succes hebben worden door narcisten ook gezien als mensen die het in de schoot kregen geworpen door talent, een erfenis of iets anders. Prestaties van anderen worden niet gezien.

Verschillende soorten narcisme

Niet alle narcisten zijn hetzelfde. Er zijn twee hoofdtypen narcisme:

• Openlijk narcisme: Dit zijn mensen die duidelijk laten zien dat ze zichzelf geweldig vinden. Ze zijn vaak erg aanwezig, maken veel indruk en willen constant in de schijnwerpers staan.
• Verborgen narcisme: Dit zijn mensen die minder opvallend zijn. Ze lijken misschien onzeker, maar voelen zich diep van binnen nog steeds beter dan anderen. Ze kunnen erg gevoelig zijn voor kritiek en indirect proberen controle te houden.

Wanneer is narcisme een probleem?

Iedereen heeft wel eens narcistische trekjes. Het is goed om een beetje trots op jezelf te zijn of om voor jezelf op te komen. Maar als narcisme extreem wordt, kan het problemen veroorzaken. Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft vaak problemen in relaties, op het werk of met vrienden en familie.

Bijvoorbeeld:

• Ze luisteren niet naar anderen of houden geen rekening met hun gevoelens.
• Ze verwachten constant aandacht bewondering en worden boos als ze dat niet krijgen.
• Ze hebben moeite met kritiek en reageren daar overdreven op.

Als dit soort gedrag vaak voorkomt en veel invloed heeft op het leven van iemand (en de mensen om hen heen), kan het een stoornis zijn.

Hoe ontstaat narcisme?

Narcisme kan door verschillende dingen ontstaan. Het heeft vaak te maken met hoe iemand is opgegroeid. Kinderen die te veel geprezen worden of juist te veel kritiek krijgen, kunnen narcistische trekjes ontwikkelen. Ook kan het te maken hebben met trauma’s, bijvoorbeeld door emotionele verwaarlozing.

Sommige onderzoekers denken ook dat narcisme deels erfelijk is. Dat betekent dat genen een rol spelen. Hoe narcisme precies ontstaat, is vaak een combinatie van verschillende factoren.

Wat kun je doen?

Als je te maken hebt met een narcist, is het belangrijk om grenzen te stellen. Laat duidelijk weten wat je wel en niet accepteert. Het kan ook helpen om met een professional te praten, zoals een therapeut of coach. Zij kunnen tips geven over hoe je met een narcist kunt omgaan.

Als je zelf denkt dat je last hebt van narcistische trekjes en je wilt hieraan werken, is het goed om hulp te zoeken. Therapie kan je helpen om beter met je gevoelens om te gaan en te leren hoe je meer rekening kunt houden met anderen.

Narcistische persoonlijkheidsstoornis

Een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) is een vorm van narcisme die in het handboek van psychologen staat beschreven. Dit is de zogenaamde DSM-5. Je kunt iemand niet zomaar zo’n stoornis opplakken, die diagnose moet door een deskundige zoals een psychiater worden gesteld. Probleem met NPS is, dat de ‘zieke’ er zelf doorgaans weinig last van heeft, althans niet bewust. Narcisten hebben wel tal van problemen en zijn zich daarvan ook vaak bewust, maar zoeken de oorzaak daarvan niet bij zichzelf. Ze zullen daarom niet snel een psychiater of psycholoog om hulp vragen. Om die reden wordt de diagnose dan ook niet zo vaak gesteld als zou kunnen (en moeten) én worden narcisten dus ook niet vaak geholpen.

Conclusie

Narcisme gaat over meer dan alleen een beetje trots zijn op jezelf. Het kan invloed hebben op relaties en hoe iemand in het leven staat. Door de kenmerken van narcisme te herkennen, kun je beter begrijpen wat er aan de hand is. Heb je vragen of hulp nodig? Aarzel niet om contact op te nemen met een professional.