Veel mensen hebben narcistische trekjes. Dat is helemaal niet vreemd en kan zelfs nuttig zijn in bepaalde situaties. Denk bijvoorbeeld aan zelfverzekerdheid tijdens een sollicitatiegesprek of het uitdragen van je prestaties op social media. Maar wanneer wordt narcistisch gedrag problematisch? In dit blog vertel ik meer over het verschil tussen gezonde narcistische trekken en schadelijk narcisme, en wanneer je moet opletten.

Veel mensen die met een narcist omgaan (een ouder, de partner) gaan twijfelen of zij zelf misschien niet de narcist zijn. Dat heeft te maken met het feit dat iedereen die trekjes wel heeft maar ook door de beschuldigingen die je steeds naar je hoofd krijgt.

Mijn vuistregel: als je twijfelt of je een narcist bent, dan ben je het niet!

Wat zijn narcistische trekjes?

Met narcistische trekjes bedoelen we dingen die je zegt of doet om jezelf te laten zien. Die dingen zijn dus op jezelf gericht en bedoeld om bewondering te oogsten. Een paar voorbeelden:

• Jezelf willen laten zien of horen in een groep.
• Trots zijn op je successen en die delen met anderen.
• Soms moeite hebben met kritiek.

Deze kenmerken komen bij bijna iedereen weleens voor en maken deel uit van een gezond zelfbeeld. Sterker, je hebt het nodig om voor jezelf op te komen, ervoor te zorgen dat anderen je zien en waarderen. Ze worden pas problematisch als ze overheersen en ten koste gaan van anderen.

Gezond narcisme vs. problematisch narcisme

Een gezond niveau van narcisme helpt ons om voor onszelf op te komen en onze doelen na te streven. Problematisch narcisme, daarentegen, gaat verder dan dat en kan anderen schaden.

Kenmerken van gezond narcisme:

• Je hebt een positief zelfbeeld, zonder dat je daarvoor anderen hoeft te kleineren.
• Je bent trots op je prestaties, maar ook bereid om fouten toe te geven.
• Je kunt empathie tonen en relaties onderhouden.

Kenmerken van problematisch narcisme:

• Je plaatst jezelf voortdurend boven anderen.
• Je hebt een sterke behoefte aan bewondering en bevestiging.
• Je hebt weinig tot geen empathie voor de gevoelens van anderen.
• Kritiek wordt ervaren als een persoonlijke aanval.

Wanneer wordt het echt een probleem?

Narcistische trekjes worden een probleem wanneer ze schadelijk zijn voor de persoon zelf of voor de mensen om hen heen. Dit kan zich uiten in relaties, werk en sociale interacties. Enkele tekenen dat narcisme problematisch wordt:

1. Giftige relaties: De narcist domineert en manipuleert, waardoor partners of vrienden zich niet gezien of gewaardeerd voelen.
2. Ongezonde werkdynamiek: Een narcistische collega of leidinggevende kan teamwork bemoeilijken door egocentrisch gedrag.
3. Zelfdestructief gedrag: Te veel focus op eigen successen kan leiden tot eenzaamheid of burn-out.
4. Gebrek aan verantwoordelijkheid: Problemen worden op anderen afgeschoven, wat conflicten kan veroorzaken.

Narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS)

Problematisch narcisme kan onderdeel zijn van de narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS). Deze psychische stoornis wordt gekenmerkt door extreme zelfgerichtheid, gebrek aan empathie en een constante behoefte aan bewondering. Niet iedereen met narcistische trekjes heeft echter NPS; het gaat om een spectrum.

Verschil tussen NPS en narcistische trekjes:

• Bij NPS overheersen narcistische gedragingen en zijn ze diepgeworteld.
• Iemand met NPS heeft vaak moeite om gezonde relaties te onderhouden.
• Narcistische trekjes kunnen tijdelijk en situatiegebonden zijn.

Wat kun je doen als narcistisch gedrag een probleem wordt?

Als je denkt of twijfelt aan je eigen gedrag en vreest dat je een narcist bent, dan kan je hierboven mijn vuistregel nog een keer lezen: ‘Als je twijfelt of je een narcist bent, dan ben je het niet.’
Twijfel je nog steeds? Dan zijn er verschillende stappen die je kunt nemen:

1. Zelfreflectie: Kijk eerlijk naar je eigen gedrag en vraag je af hoe dit anderen beïnvloedt.
2. Praat erover: Bespreek je zorgen met een vertrouwde vriend, familielid of therapeut.
3. Therapie: Voor mensen met ernstige narcistische trekjes of NPS kan psychotherapie helpen om gedragspatronen te doorbreken.
4. Grenzen stellen: Als je te maken hebt met een narcistisch persoon, is het belangrijk om duidelijke grenzen te stellen en te bewaken. Die grenzen kan je ook jezelf opleggen.

Conclusie

Narcistische trekjes zijn niet per definitie slecht, maar ze kunnen problematisch worden als ze anderen of jezelf schade toebrengen. Begrip van de balans tussen gezond en destructief narcisme is essentieel om een evenwichtig leven te leiden en gezonde relaties te onderhouden. Als je twijfelt of narcistisch gedrag een probleem is, wees dan niet bang om hulp te zoeken. Iedereen kan leren en groeien!

(Heel veel) voorbeelden van narcistische trekjes. Weet jij er nog meer? Mail me!

• Gespeeld charmant zijn. Net doen alsof je aardig en belangstellend bent, en dat in wezen helemaal niet zijn.
• Altijd aandacht vragen. Het maakt niet uit waar of in welke setting. Ook al weet je niets van het onderwerp dat wordt besproken, hoor je eigenlijk niet bij het gezelschap, ben je niet degene die jarig is, trouwt of een nabestaande op een begrafenis. Jij, JIJ, de narcist, moet en zal in het middelpunt staan.
• Hooghartig. De narcist weet het altijd beter. De ander is altijd minder slim, knap of wat dan ook. Jij staat boven de ander. Altijd. Tenzij je natuurlijk de Koning tegenkomt, maar dan nog…
• Gebrek aan emoties. Ja, je veinst ze wel, maar hebt ze niet echt. Behalve natuurlijk als het om jezelf gaat.
• Macht. Die hoort bij jou. De ander moet van alle macht worden ontdaan. De ander heeft nergens iets over te zeggen. Niet over het interieur, over wat je gaat doen tijdens een dagje uit (tenzij de narcist iets van je wil, dan mag jij het zeggen), ook niet over seks, het eten, het besteden van (gezamenlijk) geld, met wie je omgaat en hoe vaak. Nergens heeft de ander macht over.
• Extreem jaloers zijn. Als narcist ben je overal en op iedereen jaloers. Anderen nemen namelijk aandacht weg met hun bestaan. Aandacht waar de narcist recht op heeft. Dat gaat zo ver dat narcisten zelfs jaloers zijn op de tegenslag van anderen.
• Narcisten hebben meer rechten. Ze krijgen een groter stuk vlees, mogen harder rijden dan toegestaan, zijn sneller aan de beurt, hebben recht op meer geld uit de gezamenlijke pot, mogen óók en liefst langer in bed liggen als de ander ziek is, drukken zich als er moet worden geholpen want ze hebben héél belangrijke dingen te doen. Deze lijst van meer rechten is oneindig.
• Bewondering. Narcisten moeten bewonderd worden, elke dag, elk uur, elke minuut. Als ze nog relatief jong zijn, in hun vroege volwassenheid, is dat gemakkelijker dan later. Ze kunnen als ze jong zijn spieren kweken, een loopbaan creëren, een mooie partner strikken, een dure auto kopen, goed dansen en ga zo maar door. Het liefst doen ze het allemaal, zodat de bewondering eindeloos vaak en lang is. Maar als ze ouder worden, moeten ze vaak naar nepdingen grijpen voor die bewondering. Dan weten ze bijvoorbeeld opeens héél veel over allerlei onderwerpen, verzinnen een verleden dat niet bestaat of doen zich heel rijk voor.