Narcisme ontstaat niet zomaar. Het is een complexe eigenschap die wordt gevormd door een combinatie van genetische, psychologische en omgevingsfactoren. In dit blog kijken we naar de belangrijkste oorzaken en risicofactoren die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van narcistische trekjes of tot het ontwikkelen van een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS).

Erfelijkheid en genetische factoren

Onderzoek wijst uit dat genetica een rol speelt bij het ontwikkelen van narcisme. Sommige mensen worden geboren met een bepaalde aanleg, zoals eigenschappen die samenhangen met persoonlijkheidskenmerken als extraversie en gevoeligheid voor beloning. Dit betekent niet dat iemand bij geboorte een narcist is, maar dat erfelijkheid een basis kan vormen die later door andere factoren wordt versterkt.

Opvoeding en vroege levensomstandigheden

De opvoeding speelt een grote rol in de ontwikkeling van narcisme. De volgende opvoedingsstijlen worden vaak in verband gebracht met narcistische trekjes:

1. Overmatige bewondering: Als kinderen constant te horen krijgen dat ze beter, slimmer of specialer zijn dan anderen, kan dit leiden tot een opgeblazen gevoel van eigenwaarde.
2. Gebrek aan grenzen: Kinderen die nooit duidelijke grenzen krijgen, kunnen moeite hebben om empathie en respect voor anderen te ontwikkelen.
3. Neglect of kritiek: Aan de andere kant kan een gebrek aan liefde, aandacht of constante kritiek ervoor zorgen dat kinderen zich onzeker voelen. Narcistisch gedrag kan dan een manier worden om die onzekerheid te verbergen.
4. Onvoorspelbare ouders: Kinderen van ouders met wisselend gedrag – bijvoorbeeld afwisselend afstandelijk en overmatig controlerend – kunnen een verwrongen beeld ontwikkelen van wat liefde en waardering betekenen.

Trauma en negatieve ervaringen

Vroege negatieve ervaringen, zoals emotionele of fysieke mishandeling, verwaarlozing of pesten, kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van narcisme. Deze ervaringen, trauma’s, kunnen ertoe leiden dat iemand zichzelf beschermt door een “masker” van superioriteit te ontwikkelen, terwijl ze van binnen worstelen met gevoelens van minderwaardigheid.

Invloed van cultuur en samenleving

De maatschappij speelt ook een rol. In een cultuur die prestaties, uiterlijk en status benadrukt, kunnen narcistische eigenschappen eerder naar voren komen. Denk bijvoorbeeld aan de invloed van sociale media, waar succes vaak wordt afgemeten aan het aantal likes en volgers. Een competitieve omgeving kan narcistische trekken versterken, vooral bij mensen die al gevoelig zijn voor externe validatie.

Persoonlijkheidskenmerken

Bepaalde aangeboren persoonlijkheidskenmerken kunnen iemand vatbaarder maken voor narcisme. Dit omvat:

• Hoge gevoeligheid voor beloning: Mensen die sterk reageren op lof en beloningen, kunnen narcistisch gedrag ontwikkelen om die positieve reacties te blijven krijgen.
• Lage frustratietolerantie: Iemand die slecht tegen tegenslagen of kritiek kan, zoekt mogelijk manieren om dit te compenseren, zoals door zichzelf beter voor te doen.

Zijn mannen vatbaarder dan vrouwen?

Onderzoek laat zien dat mannen iets vaker narcistische kenmerken vertonen dan vrouwen. Dit kan deels komen door sociale verwachtingen: mannen worden in veel culturen meer aangemoedigd om competitief en assertief te zijn, eigenschappen die kunnen overlappen met narcistische trekken.

Het samenspel van factoren

Het is belangrijk om te begrijpen dat geen enkele factor op zichzelf narcisme veroorzaakt. Het is altijd een combinatie van verschillende invloeden. Een persoon met een genetische aanleg kan bijvoorbeeld helemaal geen narcistische trekken ontwikkelen als ze in een stabiele, ondersteunende omgeving opgroeien. Omgekeerd kan iemand zonder duidelijke genetische aanleg toch narcistisch gedrag vertonen door een moeilijke jeugd of sociale druk.

Kunnen we narcisme voorkomen?

Hoewel het niet altijd mogelijk is om narcisme te voorkomen, kunnen opvoeding en bewustzijn een groot verschil maken. Ouders kunnen bijdragen door:

• Kinderen een realistisch zelfbeeld te geven: prijzen waar het terecht is, maar ook grenzen stellen.
• Empathie en compassie te stimuleren.
• Een stabiele en liefdevolle omgeving te bieden waarin kinderen zich veilig voelen.

Conclusie

Narcisme is het resultaat van een complex samenspel tussen genetica, opvoeding, persoonlijke ervaringen en sociale invloeden. Door deze factoren te begrijpen, kunnen we beter herkennen hoe narcisme ontstaat en wat we kunnen doen om gezonde persoonlijkheidsontwikkeling te ondersteunen. Dit helpt niet alleen om narcisme te begrijpen, maar ook om meer empathie te hebben voor mensen die met deze eigenschappen worstelen.

Carla over dit onderwerp

Natuurlijk weet ik niet of genetische invloeden bij Joost een rol speelden. Wat ik wel heb gezien is dat het ‘je meer voelen dan een ander’ vaker in zijn familie voorkwam. De vader van Joost, maar ook zijn zus Puck, hadden dezelfde neiging zich meer en beter te voelen dan anderen. Vraag is hier of dat genetisch bepaald is of meer met opvoeding te maken heeft.