Narcisten hebben vaak problemen met het aangaan en onderhouden van relaties. Vooral dat laatste, het behouden van een vriendschap/relatie vormt voor hen een groot probleem.

In de 25 jaar dat ik Joost ken heb ik een steeds terugkerend fenomeen gezien als het gaat om het aangaan van relaties. Dan doel ik niet alleen op liefdesrelaties maar ook op vriendschappen en het omgaan met familie. Er was een vast patroon zichtbaar dat kennelijk op geen enkele manier kon worden doorbroken. Ik heb regelmatig met Joost over dit onderwerp gesproken. Hij vroeg dan waarom het mij wél, en hem níet lukte relaties te onderhouden. Als ik dit vervolgens met hem besprak dan luisterde hij wel, leek het te begrijpen ook, maar in de praktijk bleek dat achteraf helemaal niet het geval te zijn. Hier speelde het probleem van gebrek aan zelfreflectie.

De vaste relatielijn van Joost

Joost begint altijd heel goed. Hij komt iemand tegen, een nieuw persoon. Dat kan op straat zijn, in een restaurant, bioscoop, tijdens een lezing of waar dan ook. Joost is er altijd op gebrand nieuwe contacten te leggen dus die vindt hij vrij gemakkelijk en vaak. Mannen en vrouwen.

Fase 1: Aandacht, herkenning, erkenning

In het begin van het contact geeft Joost veel aandacht aan de nieuwe persoon. Hij kan zomaar alles uit zijn handen laten vallen om dit nieuwe mens in zijn kring te trekken. Hij zou er zijn vliegtuig voor missen, zeg maar.

Hij vraagt de nieuweling het hemd van het lijf. Hij zoekt verbinding, slaakt uitroepen van verbazing als ze gemeenschappelijke interesses blijken te hebben. Hij lacht, geeft complimenten en -als het om een vrouw gaat-  laat haar zich speciaal voelen. In dat geval wordt ook het lichaam goed bekeken. Niet té, maar wel opvallend genoeg.

Fase 2: Jij moet voldoen aan mijn verwachting

Omdat Joost erg goed is in fase 1, het verwerven van een nieuw contact, heeft hij vaak succes. Er zijn nieuwe mannen en vrouwen in zijn leven. De nieuweling voelt zich gestreeld onder zoveel aandacht en lof. Daarbij: Joost is ook voor hén een geweldige aanwinst in de vriendenkring. Hij heeft zich gepresenteerd als schrijver, kunstkenner, iemand die alles weet van astronomie, gedichten, het klimaat of ander (voor de nieuweling) interessant onderwerp. Joost heeft ook laten weten dat hij aandacht voor de ander, respect hebben voor elkaar, elkaar helpen en vriendschap uitzonderlijk belangrijk vindt. Mooi toch!

De nieuweling moet echter wel voldoen aan de wensen en verwachtingen van Joost. In deze tweede fase gaat hij dat testen. Voor Joost is het erg belangrijk dat je snel en inhoudelijk reageert op zijn e-mails en apps. Dat kunnen er veel zijn, dus er is werk aan de winkel. Je zult teksten en gedichten moeten lezen, schilderijen moeten bekijken en naar muziek moeten luisteren. Op hetgeen je leest, ziet en hoort, moet je goed en snel reageren. Het liefst vergezeld door interessante zaken die jou bezighouden. Hoewel dat laatste wel wordt verwacht, zal dat je overigens geen goed doen, zoals later zal blijken.

Fase 3a: Jij deugt niet

Er komt een dag dat je niet, niet snel genoeg, inhoudelijk niet correct, reageert op een bericht van Joost. Dat is niet best. Je daalt daarmee snel op de ladder van vriendschap.

Er komt een dag dat je Joost niet wilt of kunt helpen. Hij heeft jou, ook al wilde je het niet eens, al geholpen met dingen. Je ergens gebracht, iets gegeven of geleend. Nu moet jij iets terugdoen, of het tienvoudige terugdoen. Joost wil geld van je lenen, komt steeds rond etenstijd, wil bij je logeren, wil je aanhanger, caravan, racefiets, printer of boot lenen, wil dat je iets voor hem repareert of iets anders doet dat jij in de aanbieding hebt.

In fase 1 heeft Joost je leren kennen en hij weet wat jij in de aanbieding hebt. En dat heb je maar te geven, wanneer Joost er om vraagt. Doe je dat niet? Dan deug jij niet!

Fase 3b: Jij bent stom

Fase 3a en 3b gaan vrijwel altijd gelijk op bij Joost en komen ook vrijwel altijd samen voor. Jij bent bij nader inzien best stom:

• Je kijkt andere televisieprogramma’s dan Joost (dom!)
• Jij leest andere boeken dan Joost (geen smaak!)
• Jij houdt van andere muziek dan Joost (geen smaak!)
• Jij houdt van lekker niks doen (lui!)
• Jij houdt niet van rommel, vieze huizen (burgerlijk!)
• Jij wil behoedzaam omgaan met je geld (angsthaas!)
• Jij rijdt oplettend in je auto (angsthaas!)
• Jij ruimt tijd in voor je partner (saai, onder de plak!)

Joost kan niet begrijpen dat jij anders bent dan hij en dat dat góed kan zijn. Als je anders denkt, bent of doet, dan ben jij niet oké. Dat kan niet anders. Dan ben jij dom, stom, saai, een angsthaas, zit je onder plak en heb je geen smaak.

Fase 4: Teleurstelling en breuk

De relatie komt op enig moment onder druk te staan. Soms is dat na een dag, soms na vele jaren. Dat hangt vooral af van de souplesse van de ander en niet van Joost. Volgens mij heeft Joost nooit zelf een relatie beëindigd, er was altijd nog wel íets te halen, al was het maar het geruzie, dat ook weer een vorm van aandacht is.

Buiten familie heb ik Joost geen enkele relatie zien behouden. Alle kennissen, vrienden zijn op enig moment afgehaakt. Een enkeling heeft de relatie op een uitzonderlijk laag pitje gezet.

Familie blijft familie. Wat ik daar heb gezien (dochters, zus) is dat het een constant aan en uit is. Soms is er een periode geen contact, dat kan jaren zijn, en dan weer eventjes wel. Alsof familie het tóch weer wil proberen. Ze lopen echter steeds tegen dezelfde dingen aan waardoor er weer een breuk volgt.

Voorbeeld met kinderen: Als Joost (weer) contact had met een van zijn kinderen, werd deze doorgaans gebombardeerd met e-mails en apps. Ze moesten naar muziek luisteren, lange epistels lezen over klimaat, het leven, gedichten, reisverslagen en nog veel meer, en daarop reageren. Er was vrijwel geen persoonlijke interesse voor de ander. Ook werd er door Joost nogal eens verwijtend geschreven over het verleden en verwachtte hij eigenlijk een excuus. Kortom, na enige (meest korte) tijd, was het hernieuwd contact weer voorbij.

Waar zit de fout?

Joost ziet een relatie als iets waar je wat aan moet hebben. Tijdens de eerste fase, de kennismaking, brengt hij voor zichzelf in beeld waar jouw verdiensten liggen. Dat kan van alles zijn: lekker koken, geld, een vakantiehuis, je woont op een route die handig is om te logeren, je hebt de juiste kennissen, of wat dan ook. Er is altijd wel iets dat Joost kan gebruiken van jou. Heb je niks in de aanbieding, volgens hem, dan kan je altijd nog aandacht geven. Ook iets dat hij hard nodig heeft. Overigens signaleert hij ook direct een aantal -in zijn ogen- gebreken van jou.  

Joost beoordeelt relaties dus op bruikbaarheid maar die bruikbaarheid valt in de praktijk nogal eens tegen. De meeste mensen willen niet onbeperkt maar van alles weggeven en daarbij slurpt hij de energie van je weg. Het gezellige, leuke praten is er al snel af en maakt plaats voor een gevoel van gebruikt worden, overlopen worden. De familie van de nieuwe relatie maakt ook vaak bezwaren. Moet je nu al wéér naar Joost? Komt Joost al wéér eten, logeren?

Wél goed is, of kan zijn:

• Géén contact meer met kinderen maar wel al 25 jaar dezelfde vrienden
• Géén vrienden maar wel leuke relaties met familie
• Maar één goede vriend